Mücteba Hamaney nerede ve İran'ı kim yönetiyor?

İran’ın yeni Dini Lideri Mücteba Hameney'in göreve gelişinin üzerinden iki aydan fazla zaman geçmesine rağmen, hala kamuoyunun karşısına çıkmaması, ülke içindeki güç dengelerine ilişkin soru işaretlerini artırıyor.

Popüler Gazete'nin Financial Times gazetesinden aktardığı analize göre İran yönetimi, hem içeride hem dışarıda artan spekülasyonları bastırmak amacıyla, Hamaney'in devlet işlerini yürütmeye devam ettiği ve sağlık durumunun iyi olduğu mesajını vermeye çalışıyor.

Özellikle ABD ile İran arasında yürütülen müzakerelerin ilerlememesi ve ülkedeki karar alma mekanizmasının parçalandığı yönündeki değerlendirmeler dikkat çekiyor.

Bu süreçte bazı gözlemciler, İran’da gerçek gücün artık doğrudan Dini Lider’de değil, Devrim Muhafızları’nda toplandığını ve kritik kararların askeri yapı tarafından şekillendirildiğini öne sürüyor.

Mücteba Hameney göreve geldiğinden bu yana kamuoyu önünde hiçbir resmi etkinlikte yer almadı.

Ancak İranlı yetkililer son haftalarda, özellikle devam eden savaş atmosferi nedeniyle, liderlik zincirinin hala işler durumda olduğu mesajını güçlendirmek amacıyla Hameney’in sağlık durumu ve faaliyetlerine ilişkin açıklamaları artırdı.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, bu ay yaptığı açıklamada ilk kez Hameney ile görüştüğünü duyurdu.

İranlı yetkililer daha sonra Hamaney ile ülkenin en üst düzey askeri koordinasyon merkezi olan Hatemu'l Enbiya Karargahı yönetimi arasında gerçekleştirilen görüşmeye ilişkin bilgiler paylaştı.

İran resmi medyası da, Ali Hamaney'e yönelik saldırı ve Mücteba Hameney'in bu süreçte aldığı yaralanmalar hakkında daha ayrıntılı yayınlar yapmaya başladı.

Yetkililer, Hameney'in yaralarının ciddi olmadığını ve kısa süre içinde tamamen iyileşeceğini savundu.

Analize göre, İran yönetiminin açıklamalarını yoğunlaştırmasının temel nedeni, özellikle hükümet içindeki sertlik yanlısı çevrelerden yükselen eleştiriler karşısında, nihai karar merciinin hala Hamaney'de olduğu mesajını vermek.

Uzmanlar, İranlı yetkililerin “Dini Lider’in hala iktidar piramidinin zirvesinde bulunduğunu, görevlerini sürdürdüğünü ve kontrolü elinde tuttuğunu” göstermeye çalıştığını söylüyor.

Buna rağmen Mücteba Hameney'in kamuoyu karşısına çıkmaması, mevcut liderlik yapısındaki gerçek etkisinin boyutuna ilişkin şüpheleri artırıyor.

Zira Mücteba’nın, göreve gelmeden önce de göz önünde olmaktan kaçınan bir isim olduğu biliniyor.

Sesi ilk kez 2024 yılında yayımlanan kısa bir kayıtta duyulmuş, daha sonra Kum kentindeki bir dini derste çekilen başka bir görüntüyle gündeme gelmişti.

Uzmanlar, ülkedeki güç merkezlerine ilişkin tartışmaların temelinde, Ali Hamaney'in savaş öncesinde hazırladığı güvenlik planlarının bulunduğunu belirtiyor.

Hamaney, olası bir saldırı durumunda karar alma mekanizmalarının tamamen çökmesini önlemek amacıyla yetki dağılımını önceden genişletmişti. Bu durum da savaşın ilk günlerinde askeri komutanlara daha geniş hareket alanı sağladı.

Mücteba Hameney, babasının devlet kurumları ve özellikle askeri yapı üzerindeki nüfuzunu yeniden kurabilmek için zamana ihtiyaç duyuyor.

Ali Hamaney, 37 yıl boyunca ülkenin farklı güç merkezlerini dengeleyerek yönetti. Bu nedenle oğlu Mücteba'nın aynı otoriteyi kısa sürede tesis etmesinin kolay değil.

Hamaney ile ordu ve devlet kurumları arasındaki iletişim son derece sıkı güvenlik önlemleri altında yürütülüyor. Elektronik iletişimin izlenmesini önlemek için mesajların elden ulaştırıldığı öne sürülüyor.

Bir diplomatın gazeteye verdiği bilgiye göre Mücteba Hameney, siyasi ve askeri koordinasyonu sağlamak amacıyla eski yetkililer ile askeri figürlerden oluşan iki ayrı komite kurdu.

Devrim Muhafızları’nın da, İran-Irak Savaşı yıllarında gönüllü olarak cephede bulunan Mücteba Hameney ile sahip oldukları yakın ilişki nedeniyle, yeni liderin güvenliğinden tamamen sorumlu olduğu ifade ediliyor.

Bununla birlikte bazı uzmanlar, Mücteba Hameney'in etkisinin sanıldığı kadar güçlü olmadığı görüşünde.

International Crisis Group uzmanı Ali Vaez, ülkedeki kritik kararların dar bir güvenlik çevresi tarafından alındığını savunuyor.

Vaez’e göre bu grubun içinde Devrim Muhafızları Komutanı Ahmed Vahidi, Parlamento Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ve Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhammed Bakır Zolfağhari gibi isimler bulunuyor.

İran yönetiminin üst düzey isimleri koruma konusundaki hassasiyeti nedeniyle, savaş ve suikast riskleri sürdükçe Mücteba Hameney etrafındaki gizemin bir süre daha devam edebileceği düşünülüyor.